برنامه جهانی غذا در ایران


عملیات گسترده امداد و بازسازی (پروژه  200310)
جمهوری اسلامی ایران دومین کشور میزبان بیشترین جمعیت پناهنده در جهان است. ایران قریب به 30 سال است که پذیرای پناهندگان افغان می باشد. اولین موج پناهجویان افغان در نتیجه اشغال اتحاد جماهیر شوروی در سال 1979 میلادی (1358 هجری شمسی)  به سمت ایران روان گردید و با ادامه جنگ تا سال 1993 میلادی (1372 هجری شمسی) تداوم داشت. دومین سیل پناهندگان افغان در جریان حکومت طالبان از سال 1994 میلادی (1373 هجری شمسی) تا سال 2001 میلادی (1380 هجری شمسی) به ایران سرازیر شد. بسیاری از پناهندگان عراقی نیز درخلال درگیری های مختلف آن کشور طی دهه 1980 میلادی (1369-1359 هجری شمسی) به ایران پناه آوردند. عده کثیری از کردهای عراقی در طول جنگ اول و دوم خلیج فارس از شمال غربی ایران درخواست پناهندگی نمودند. کمیساریای عالی در امور پناهندگان و برنامه جهانی غذا سازمان ملل متحد کمک خود را از دهه 1980 میلادی برای پناهندگان افغان و از سال 1991 میلادی (1370 هجری شمسی) برای پناهندگان عراقی آغاز نمودند.
ایران از زمان برقراری صلح و امنیت نسبی در افغانستان از سال 2003 میلادی (1382 هجری شمسی) همواره تأکید بر بازگشت پناهندگان به موطنشان نموده و مکررا یادآور بار مالی پناهندگان بر اقتصاد کشور بوده و خواستار مشارکت بیشترجامعه بین المللی برای کاهش این فشار می باشد. طبق آخرین گزارش کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان(UNHCR) که در آوریل 2002 منتشر شد، از آغاز برنامه مشترک بازگشت داوطلبانه پناهندگان افغان و آوارگان به موطن خود حدود 900،000 پناهنده افغان با کمک UNHCR از ایران به کشورشان بازگشته اند. بسیاری از آن ها بخاطر فقدان صلح، ثبات و امکانات همچنان در ایران ساکنند.
کمک های برنامه جهانی غذا در ایران
طبق آخرین آمار UNHCR، درحال حاضر 951،142 پناهنده افغان و 28،268 پناهنده عراقی ثبت شده در ایران زندگی می کنند. برنامه جهانی غذا از اواخر دهه 80 میلادی همزمان با ورود اولین موج از پناهجویان افغان و نیز از سال  1991 با ورود پناهجویان عراقی به ارائه  کمک های خود پرداخته است.
بازدیدهای نظارتی و ارزیابی مداومی که  مشترکا توسط WFP و  UNHCR انجام می پذیرد به اهمیت این موضوع می افزاید که علی رغم تلاش های دولتی و بین المللی جهت تسهیل بازگشت پناهندگان ساکن در ایران، هنوز تعداد قابل توجهی از خانوارهای پناهنده که از امنیت غذایی برخوردار نیستند به حمایت های بشردوستانه از جمله کمک های غذایی برنامه جهانی غذا نیازمندند.
یارانه های غذایی و سایر تدابیر امنیت اجتماعی که از سوی دولت و در سطح ملی برای حمایت از ایرانیان آسیب پذیر از سال 2010 درنظر گرفته شده است به پناهندگان تعلق نمی گیرد. شناور بودن نرخ ارز و تورم  در قیمت مواد غذایی باعث شده تا میزان دستمزد ناچیز حاصل از فعالیتهای محدودی که پناهندگان مجاز به انجام آنند کفاف هزینه های زندگیشان را نداده و شرایط را برای گذران زندگی دشوارتر سازد.
اگرچه اکثر پناهندگان افغان و عراقی در شهرها ساکنند اما حدود 30،000 نفر از آسیب پذیر‌ترین آنها در 19 مهمانشهر که غالبا در نقاط دورافتاده روستایی واقعند، زندگی می کنند.در این مهمانشهرها میزان خدمات بهداشتی و سایر خدمات ارائه شده توسط دولت کافیست اما به دلیل ناپایدار بودن شرایط معیشتی پناهندگان فرصت های بسیار محدودی برای جوانان وجود دارد.
حضور جغرافیایی
کمک های غذایی WFP به 19 مهمانشهر  واقع در 13 استان که در سراسر کشور از شمال غرب گرفته تا جنوب، ارائه می شود. برای انجام بازدید نظارتی از این مهمانشهرها باید بیش از 10،500 کیلومتر راه پیمود.
اهداف پروژه
همسو با اهداف استراتژیک برنامه جهانی غذا، هدف پروژه امداد و بازسازی بهبود بخشیدن به وضعیت غذایی خانوارهای پناهنده آسیب پذیر است که عبارتند از:
• بهبود بخشیدن به وضعیت غذایی پناهندگان آسیب پذیر مطابق با اولین هدف از اهداف پنجگانه WFP (نجات جان افراد و حمایت از معیشت آنها در مواقع اضطراری)
• افزایش دسترسی به آموزش و توسعه نیروی انسانی برای دختران و جوانان پناهنده مطابق با سومین هدف از اهداف پنجگانه WFP ( بازیابی و بازسازی وضعیت زندگی و معیشت افراد در دوران پس از درگیری، پس از بحران و در دوره گذار)

همچنین این پروژه از دستیابی به اهداف توسعه هزاره که در ذیل به آنها اشاره می شود، حمایت می کند:
هدف اول: ریشه کنی فقر و گرسنگی مزمن
هدف دوم: دستیابی جهانی به تحصیلات ابتدایی
کمک به گروه های هدف؛ پناهندگان افغان و عراقی
تعداد ذینفعان 30،200
مدت زمان اجرای پروژه 1 جولای 2015 تا 31 دسامبر 2016 (18 ماه)
میزان غذای ارائه شده برای 18 ماه 7،061 تن
بودجه مورد نیاز پروژه برای 18 ماه (بر اساس دلار امریکا)

هزینه غذا برای برنامه جهانی غذا 4،322،118دلار
کل هزینه برای برنامه جهانی غذا 6،074،498دلار
عملکرد برنامه جهانی غذا
عملیات گسترده امداد و بازسازی 200310 ابتدا در ژوئیه سال 2013 میلادی به طول دو سال به تصویب رسید. به منظور اطمینان از پیوستگی کمک های ارائه شده به پناهندگان افغان و عراقی این پروژه از ژوئیه 2015 به مدت 18 ماه دیگرتمدید شد.
در طول مدت یک سال و نیم تمدید پروژه ، WFP در حالی که به طور همزمان به دنبال راه حل های باثبات تر است، از امنیت غذایی اولیه پناهندگانساکن این مهمانشهرها اطمینان حاصل می نماید. این پروژه همچنین به دختران و جوانان ساکن مهمانشهرها کمک می کند تا با ادامه تحصیل و کسب مهارت  پس از بازگشت مجدد به کشور شان آینده بهتری داشته باشند.
این پروژه که با همکاری کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان (UNHCR) و اداره کل  امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور (BAFIA)اجرا می شود، ماهانه به توزیع جیره غذایی شامل آرد یا نان گندم، برنج، حبوبات، شکر و روغن میان پناهندگان می پردازد. ذینفعان این پروژه عمدتا در دو گروه دسته¬بندی شده¬اند:
1. آسیب پذیرترین پناهندگان (که شامل زنان سرپرست خانوار و خانواده¬های دارای حداقل یک عضو سالخورده و یا بیمار مزمن هستند  که حداقل 25 درصد جمعیت هر مهمانشهر را تشکیل می¬دهند)
2. پناهندگان آسیب پذیر (تقریبا 75 درصد جمعیت هر مهمانشهر را تشکیل می دهند)

گروه های هدف ذینفعان نوع کمک ها هدف
آسیب پذیرترین پناهندگان 11،500 ماهانه 16.5 کیلوگرم از انواع اقلام غذایی
به ارزش غذایی 2،185 کیلوکالری در هر روز تامین 100% مواد مغذی مورد نیاز در روز
پناهندگان آسیب-پذیر 18،500 ماهانه 10.5 کیلوگرم از انواع اقلام غذایی
به ارزش غذایی 1.340 کیلوکالری در هر روز تامین 63% از مایحتاج روزانه
حمایت از تحصیل دختران 3،200 4 بطری روغن نباتی بر اساس میزان حضور مستمر در مدارس اطمینان از ثبت نام و حضور مستمر دختران محصل در مدارس ابتدایی و راهنمایی
آموزش مهارت به جوانان 100 4 بطری روغن نباتی بر اساس میزان حضور مستمر در کلاسهای آموزشی برای افزایش احتمال بازگشت مجدد به میهنشان
 تعداد کل ذینفعان :30،200
PRRO همچنین  بر اساس طرح موفق جیره های تشویقی دختران مدارس ابتدایی و راهنمایی بنیان گذاشته شده است. پروژه  معرف عاملی مهم برای دستیابی به راه حلی پایدار توسط حمایت غذائی از خانوارهای ساکن مهمانشهرهاست که با حضور جوانانشان در  دوره¬های آموزشی که زیر نظر UNHCR و سازمان¬های تخصصی در امور مهارتی برگزار می شود، موافقت می نمایند . مهارت های کسب شده به دانش آموزان کمک خواهد کرد تا هنگام بازگشت مجدد به میهنشان آنها را به کار بسته و همچنین گام مثبتی است برای WFP جهت رسیدن به راه¬حل¬هایی پایدار در خصوص شرایط موجود پناهندگان.
اجرای پروژه
کمک های انسان دوستانه بین المللی برای پناهندگان با نظارت اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور (BAFIA) که بخش دولتی مسئول در امور پناهندگان است، انجام می شود. BAFIA مسئولیت ترخیص کالا از گمرک، ذخیره سازی و توزیع اقلام غذایی WFP  را بر عهده دارد.
شورای پناهندگان در هر مهمانشهر، کمیته مدیریت مواد غذایی (FMC) را تشکیل می¬دهند و اعضای آن، زیر نظر BAFIA در نگهداری و توزیع مواد غذایی مشارکت می¬کنند.بازدیدهای نظارتی ادواری توسطBAFIA, WFP  و UNHCR  از مهمانشهرها انجام می شود. هدف از این بازدیدها علاوه بر اطمینان از انطباق نحوه نگهداری مواد غذایی، رسیدگی و توزیع آن با معیارهای برنامه جهانی غذا، اطمینان از دسترسی پناهندگان به مواد غذایی کافی و با کیفیت مطلوب نیز می باشد.
نحوه ارسال کمک ها غذایی
مواد غذائی به دو صورت داخلی و خارجی خریداری می شود. در صورت خرید به صورت داخلی، فروشندگان بنام مواد غذایی پس از طی مراحل رقابتی برای خرید محموله های غذائی همچون آرد، روغن گیاهی و حبوبات و ارسال مستقیم محموله ها به مهمانشهر ها انتخاب می شوند. سایر اقلام غذایی مانند برنج و شکر به صورت خارجی خریداری شده و توسط دفتر مرکزی WFP به ایران ارسال می شوند.    
مبداء ورودی برای کلیه محموله های اهدائی برنامه جهانی غذا بندرعباس می باشد. شرکتهای حمل و نقل داخلی طرف قرارداد برنامه جهانی غذا که شرایط لازم را دارا می باشند حمل زمینی مواد غذائی را مستقیما از این بندر به مهمانشهرها به عهده می گیرند. محموله های برنامه جهانی غذا در انبارهای تحت کلید اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی در مهمانشهرها ذخیره گردیده و بصورت ماهیانه توسط شورای پناهندگان توزیع می گردند.
کلیه کمکها از زمان تائید و خرید محموله های غذائی، از نقطه خرید تا توزیع نهائی در مهمانشهرها و تمامی اطلاعات مربوط به چگونگی کمک ها از طریق سیستم پیگیری محموله های برنامه جهانی غذا همواره قابل دسترسی می باشند.

عملیات  اضطراری و برنامه ریزی برای حوادث غیرمترقبه

اولین عملیات امدادی برنامه جهانی غذا در زمان زلزله بوئین زهرا در ایران در سال 1962 میلادی (1341 هجری شمسی) شکل گرفت. برنامه جهانی غذا همواره در شرایط اضطراری و در صورت درخواست، دولت ایران را با ارائه کمکهای غذائی و خدمات لجستیکی حمایت می نماید. از دیگر نمونه های عملیات کمک رسانی این سازمان می توان از کمک هایی که در زمان  زلزله ویرانگر بم در 26 دسامبر2003 (5 دی ماه 1381 ) ارائه شد، نام برد.
برنامه جهانی غذا با حمل هوائی بیسکویت های پرانرژی از انبار واکنش های سریع بشردوستانه این سازمان واقع در بریندیسی ایتالیا، توانست ظرف 96 ساعت جوابگوی احتیاجات اولیه غذایی 120،000 نفر جمعیت آسیب دیده در بم و روستاهای اطراف باشد.
پیرو این عملیات واکنش سریع، برنامه جهانی غذا پروژه سه ماه ای را تدوین و اجرا نمود که طبق آن 100،000 نفر از بازماندگان زلزله که در چادر زندگی می کردند تا زمان بازسازی خانه هایشان، سهمیه غذائی دریافت می کردند. در طی این دوره، برنامه جهانی غذا با استقرار یک فروند هواپیمای مسافربری بشردوستانه سازمان ملل متحد (UNHAS) خدمات مسافربری هوائی را به منظور حمل و نقل کارکنان امدادرسان بین المللی و سازمانهای غیردولتی و همچنین نمایندگان کشورهای اهداکننده کمک از تهران به مناطق زلزله زده ارائه داد.
برنامه جهانی غذا در ایران برای پاسخگویی سریع در مواقع بحران با جمعیت هلال احمر ایران توافقنامه ای به امضاء رسانیده که در صورت بروز بلایای طبیعی شریک اجرایی این سازمان خواهد بود. 
مشارکت با بخش خصوصی
برنامه جهانی غذا از ابتکارات نوین و ایده های جدید در راستای همکاری با بخش خصوصی استقبال می نماید. این مشارکت ها با همسو شدن توانائیهای ویژه برنامه جهانی غذا بعنوان بزرگترین سازمان بشردوستانه دنیا با اهداف تخصصی برخی از برجسته ترین اشخاص حقیقی و حقوقی در جهان، ارزش کمک را دو چندان می کند. متقابلا با حمایت از برنامه جهانی غذا، شرکتها می توانند کارمندان، مشتریان و شرکای خود را در امور بشردوستانه سهیم نمایند.
کمک های مالی اشخاص حقیقی
WFP شهروندان ایرانی را به مشارکت در کمپین¬های مختلف جذب منابع مالی و حمایت از این سازمان در بنا نهادن دنیایی عاری از گرسنگی تشویق می¬کند. تعدادی از بانک¬های دولتی و خصوصی با راه¬اندازی شیوه¬های مختلف پرداخت مانند درگاه پرداخت آنلاین، موبایل بانک، پرداخت از طریق اس.ام.اس و خودپردازها، به منظور تسهیل و افزایش کمک¬های مالی افراد، ازWFP حمایت می نمایند.
حامیان سرشناس
در طول سال های گذشته، بسیاری از چهره های سرشناس ایرانی متعهد به حمایت از WFP شده اند. در سال 2013 بیش از 30 چهره مشهور ایرانی از جمله ستارگان سینما، خوانندگان، نویسندگان، هنرمندان و ورزشکاران، در مراسم بزرگداشت روز جهانی غذا که در 16 اکتبر همین سال برگزار شد، آمادگی خود را جهت حمایت از این سازمان در مبارزه با گرسنگی اعلام کردند.
این چهره ها قراراست  ضمن مشارکت با WFP صدای گرسنگان بی صدا را از طریق اطلاع رسانی در زمینه گرسنگی و برگزاری کمپین های  گوناگون برای عموم مردم به گوش جهانیان برسانند.
در سال 2014، بیش از 100 هنرمند سرشناس و برجسته آثار خود را شامل نقاشی، عکس و مجسمه جهت ارائه در نمایشگاه "هنر انسان دوستی" که به مناسبت روز جهانی غذا برگزار شد، اهدا نمودند. عواید فروش آثار به پروژه های برنامه جهانی غذا در ایران اختصاص یافت.